APRESIASI
RESEPTIF CARIYOS WAYANG
Kasusun Dening:
Ani
hanipah (1401414426)
Kurnia
widyaningrum (1401414380)
Yuana
(1401414394)
FAKULTAS ILMU PENDIDIKAN
UNIVERSITAS
NEGERI SEMARANG
TAHUN
PELAJARAN 2014/2015
ATUR SAPALA
Ingkang sepisan kita ngaturaken puji syukur dumateng Allah SWT kagem sedaya nikmat lan rahmatipun saengga kita saged ngrampungaken tugas punika, lan sedaya tiyang ingkang sampun mbiyantu ngawujudaken tugas punika.
Wonten makalah punika kita nyariosaken babagan cariyos Dewi Kunthilan apresiasi reseptif cariyos wayang.
Mugi-mugi tugas punika saged kagem renungan kita panjenengan sedaya.Bener punika saking Allah, ananging menawi lepat punika saking kula, kula nyuwun pangapunten.
penyusun
DAFTAR ISI
JUDUL …………………………………………………………………………….
1
ATUR SAPALA ………………………………………………………………… 2
DAFTAR ISI
……………………………………………………………………. 3
PURWAKA
.......................................................................... 4
1.1
Lelandhasaning Masalah............................................
4
1.2 Undharaning
Masalah................................................. 4
1.3Tujuan.........................................................................
5
1.4 Pedah........................................................................
5
ANDHARAN……………………………………………………………………
6
2.1 Pangertosan Wayang .......................................... 6
2.2 Sejarahipun Wayang............................................. 6
2.3 Sebutan
wayang .................................................. 7
2.4 Apresiasi Reseptif Wayang..................................... 7
PANUTUP…………………………………………………………………….... 11
3.1 Dudutan ..............................................................
11
3.2 Saran.................................................................... 11
DAFTAR KAPUSTAKAN
………………………………………………….... 12
BAB I
PURWAKA
1.1
Lelandhasaning Masalah
Warisan
budaya saking para leluhur punika kathah ingkang saged dipun sinau dening
kawula muda.budaya adilihur punika ugi saged paring pambiyantu para muda
ingkang ngangsu kawruh ngembangaken kabudayan. satunggaling budaya luhur ingkang
taksih sae inggih menika wayang. wayang iku pagelaran nganggo bonéka kang umumé
katon éndah ing wewayangané lan dilakokaké déning dhalang kanthi iringan gamelan. Bonéka kasebut bisa kang awujud 2 dhimensi utawa
awujud 3 dhimensi.Umumé, kang wujud 2 dhimensi, kagawé saka kulit (walulang),
kang biyasané kulit sapi, utawa wedhus.Lan kang wujud 3 dhimensi, lumrah digawé
saka kayu kang direnggani penganggo saka kain kang manéka warna adhedhasar
karakter wayang kasebut. Nanging ing sawatara tlatah, uga ana kang gawé wayang
saka suket, lan kerdhus, ananging wayang jinis ngéné iki ora pati akčh
ditemoni.
1.2
Undharaning Masalah
Lumantar makalah menika, badhe dipunaturaken uneg-uneg ingkang wonten
gandheng cenengipun kaliyan kados pundi pangertosan wayang menika lan wayang
menika langkung ngrembaka lan kondhang kawentar wonten masyarakat Indonesia
khusussipun masyarakat Jawi piyambak. Babagan menika wigatos sanget
dipunpenggalih khususipun dening warga ingkang rumaos “asli” saking Jawi, utawi
sinten kemawon ingkang hanggadhahi raos handarbeni dhumateng wayang, supados
kawontenan tiyang Jawi lan ugi kabudayanipun langkung dipunakeni dening
kelompok-kelompok warga ndonya sanesipun.
1.3 Tujuan
Wonten 3
perkawis ingkang dopunaturaken wonten makalah menika:
1.menapa
ingkang dipuntegesi wayang?
2.kados pundi
sejarahipun wayang?
3.kados pundi
sebutanipun wayang menika?
4.kados pripun apresiasi reseptif cariyos wayang menika?
1.4 Paedah
Paedah saka
makalah iki yaiku:
- KanggoMasyarakat
minangka papan sinau ngenani budaya wayang, lan bisa luwih mangerteni klira-klirune pangerten budaya wayang la mangertosi apresiasi reseptif wayang. - Kanggo
Panulis
minangka papan informasi ngenani budaya Jawa sing bisa didadekake cekelan kanggo panaliti sabanjure sing ana gegayutane karo tugas iki.
BAB II
ANDHARAN
2.1 Pangertosan
Wayang
wayang menika
pagelaran ingkang ngagemboneka umumipun. wayang dipunlakokakan dening dhalang
kanthi iringan gamelan. Boneka kasebut, saged awujud 2 dimensi utawa 3
dimensi.Umumipun, ingkang wujud 2 dimensi, kadamel saking kulit (walulang),
ingkang biasanipun kulit sapi, utawi mendha.Menawi ingkang 3 dimensi, limrahipun
dipundamel saking kajeng ingkang dipunrenggani ageman saking kain maneka warna
adhedasar karakter wayang kasebut. Nanging ing sawetara tlatah, ugi wonten
ingkang damel wayang saking suket, tuwin kerdus, ananging wayang jinis menika
boten kathah.
2.2 Sejarahipun
Wayang
Miturut para
ahli budaya uga panemune penyelidikan para ahli arkeologi sing ana ing
Indonesia, kesenian budaya wayang kuwi saktemene bentuk asline wis ono
biyen-biyen, rikolo isih jaman kuna, yaiku jaman sakdurunge ana agama Hindu Budha.
Ing jaman semana sing diarani budaya wayang wis diduweni karo dening bangsa
Indonesia dewe. Dadi wayang kuwi iya kabudayan asline bangsa. Wektu kuwi,
budaya wayang isih cedak hubungane karo muja-mujine kapercayan animisme sing
isih pada dianut para leluhuring bangsa Indonesia.
Miturut kapercayan Animisme roh nenek moyang utawa leluhur bisa dienggo nyenyuwun petunjuk bantuan kanggo kamulyan uga biso disuwuni kanggo pengayom kasusahaning lan kacilakane menungsa. Kosok baline ruh kuwi mau iya uga dipercaya sing bisa ndadekake gangguan utawa kacilakane menungsa. Mula rikala semana, yen ana karep kanggo nyenyuwun bantuane roh para leluhur, banjur dianakna kaya dening upacara ritual selametan, sing jarene bisa ngundang, nimbali para rohing leluhur sing wis pada seda kanggo disuwuni keselametan lan kamulyane menungsa. Upacara ritual mau dianakna dibarengi nganggo cara gawe pagelaran wayang
Miturut kapercayan Animisme roh nenek moyang utawa leluhur bisa dienggo nyenyuwun petunjuk bantuan kanggo kamulyan uga biso disuwuni kanggo pengayom kasusahaning lan kacilakane menungsa. Kosok baline ruh kuwi mau iya uga dipercaya sing bisa ndadekake gangguan utawa kacilakane menungsa. Mula rikala semana, yen ana karep kanggo nyenyuwun bantuane roh para leluhur, banjur dianakna kaya dening upacara ritual selametan, sing jarene bisa ngundang, nimbali para rohing leluhur sing wis pada seda kanggo disuwuni keselametan lan kamulyane menungsa. Upacara ritual mau dianakna dibarengi nganggo cara gawe pagelaran wayang
2.3 Sebutan wayang
Yen dijupuk seka ukarane, wayang kuwi seka wewayangan, amarga pagelarane
ana ing wayah wengi lan nganggo lampu. Nanging katrangan iki wis ora bisa
diugemi maneh. wayang dadi ora mligi boneka kang ana wewayangane wayang golek
kang digawe seka digelar dening dhalang. Umume, sebutan wayang tinuju marang
wayangkulit purwa.wayang iki digawe seka tatahan kulit kewan kanti lakon
seka Mahabharata lan Ramayana
2.4 Apresiasi Reseptif Wayang
Dewi
Kunthi
Miturut Kitab Mahabarata, Dewi Kunthi uga sing diarani
Kunthinalibranta lan Dewi Prita yaiku kalebu Putri sing kepilih. Dewi Kunthi
ngewujudake keturunan keluarga Yadama, putri Prabu Basukunthi, Raja ing
Mandura. Dewi Kunthi nduweni sedulur yaiku Arya Basudewa, Arya Prabu Rukma, lan
Arya Ugrasena.
Ana ing pewayangan, Dewi Kunthi nduweni watak kang welas
asih lan tresna. kawit cilik deweke wis mulai ngangsu kawruh lan ngolah batin.
Dheweke ngangsu kawruh karo Resi Druwasa, guru spiritual saka Kraton Mandura.
Saka Resi Druwasa, Dewi Kunthi disanguni mantra Adyitahredaya utawa Aji
Pameling sing mampu nyepaki Bhatara Surya.Kamangka kuwi Dewi Kunthi ngandhut
saka Bhatara Surya. Padahal wektu kuwi Dewi Kunthi isih dilamar para Raja lan
satria saka manca negara. Kanggo nemtukake sapa kang bakal dadi garwane, Prabu
Basukunthi nganakake saymbara "Giri Patembaya" kang isine : sapa
wonge sing bisa ngalahake Arya Basudewa bakal dijodohke karo Dewi Kunthi.
Ananging Prabu Basukunthi murka amarga ngerti yen anake ngandhut.apa maneh Dewi
Kunthi durung nduwe garwa. amarga Raja murka, Dewi Kunthi banjur diutus maca
mantra "Aji Pameling" kanggo ngrawuhake Resi Druwasa supaya ngadhep
Prabu Basukunthi.amarga saka keampuhan lan kesaktiane Resi, bayi kang dikandhut
Dewi Kunthi bisa lair liwat talinga. Saengga Dewi Kunthi tetep bisa kajaga
keperawanane, lan bayi mau diwenehi jeneng "Karna" uga bisa diarani
Suryatmaja utawa Suryaputra.
Kanggo njaga kehormatane kerajaan, Karna banjur digawa Resi
Druwasa lan dilarung. Bayi mau ditemu Kusir Kreta Kerajaan Ngastina sing
jenenge Adirata. Sayembara utawa perang tandhing sing digelar mau dimenangke
dening Narasoma, putra Raja Mandaraka. Dewi Kunthi langsung dipasrahake.
Ananging Prabu Narasoma wis ngucap sumpah ora bakal nggarwa kajaba karo Dewi
Pujawati, mangka hak sayembara pindah ing Narasoma. Akhire Narasoma perang
tandhing dening Pandu sing telat teka ing acara sayembara. Pandu akhire sing menang
tandhing dening Narasoma, yaiku bisa ngalahake Aji Canrabirawa duweke Narasoma
sing terkenal ampuh. Kunthi banjur dipasrahake.Kanggo ngakoni tanda kekalahane
Narasoma, adine Narasoma kang aran Dewi Madrim uga dipasrahake dening Pandu.
Ana ing tengah ndalan nalika bali ning Ngastina, Pandu
ketemu dening Arya Suman utawa Sengkuni, putra Prabu Gandara, sing sajake uga
pingin milu sayembara perang tandhing. Nanging amarga telat ora sida perang,
ning Sengkuni langsung nantang perang tandhing nglawan Pandu.Nanging Sengkuni
uga bisa dikalahke, banjur Dewi Gendhari, adine sengkuni dipasrahake dening
Raden Pandu.
Raden Pandu bali ing Ngastina nggawa telung putri. sawise
tekan kraton, Pandu banjur masrahake putri-putri mau dening Ramane, Wiyasa.
sabanjure Wiyasa dawuh dening Destarasta supaya milih dhisit salah siji putri
mau. Destaratra milih Dewi Gendhari adine Sengkuni. Saengga putri loro mau
yaiku Dewi Kunthi lan Dewi Madrim resmi dadi garwane Raden Pandu.
Saka
Dewi Kunthi, Raden Pandu nduwe telung putra yaiku Puntadewa,Werkudara, lan
Arjuna. Dene saka Dewi Madrim, Raden Pandu duweni putra kembar kang aran Nakula
lan Sadewa.
Tatkala Negara Ngastina dipasrahake dening Prabu Destarasta,
Dewi Kunthi kang wakil saka Pandhawa nganakake perjanjian supaya Prabu Destarastra
nguwasani Ngastina tekan nalika. Pandhawa wis mampu nata praja. Sabanjure
Ngastina bakal diserahna maneh dening Pandhawa. Perjanjian mau disaksikna Prabu
Matswapati, Raja Wirata, Prabu Drupada, Raja Pancala, Resi Drona, Prabu Salya,
Raja Mandaraka, lan Begawan Wiyasa. Ananging amarga pengaruh Dewi Gendhari lan
Arya Sengkuni, negara Ngastina dadi bahan rebutan antara Kurawa lan Pandhawa.
Dewi
Kunthi lan Pandhawa nuntut baline negara Ngastina. Sawise bola-bali dirembug
nanging ora ana hasile. Sabanjure Dewi Kunthi nuntut dening Prabu Matswapati
lan Sri Kresna supaya dadi pinengahe pandhawa lan kurawa. Nanging amarga kabeh
macem rembugan ora nggawa hasil kang becik, Dewi Kunthi lan Pandhawa nempuh
sarana perang tandhing, perang Bharatayudha. Pandhawa mampu numpas bala kurawa
lan wis mesti Negara Ngastina bali dadi milik Pandhawa maneh. Dewi Kunthi
ngrasa wis rampung kewajibane. Prabu Destarastra lan Dewi Gendhari banjur lunga
saka Ngastina lan nyepi(tapa) ing tengah alas, kuwi uga sing dilakoni dening
Dewi Kunthi. Akhire Dewi Kunthi, Dewi Gendhari, lan Prabu Destarastra kebakar
ana ing tengah alas.
Crita ing
dhuwur ngemot unsur intrinsik, yaiku :
1. Tema : Kehidupan Dewi Kunti
2. Alur : Alur maju
3. Tokoh :
Tokoh
watak
1. Dewi kunthi welas asih lan
tresna
2. Dewi Gandhari ala lan licik
3. Sengkuni ala lan licik
4. Prabu Basuh kunthi pameksa
5. Prabu Pandu wanten lan welas
asih
6. Pandhawa becik lan
pantang ngabrit
7. Kurawa ala
4. Latar :
a. Latar panggonan : Ngastinapura lan
Alas
b. Latar swasana : sedih, seneng lan
tegang
c. Latar wektu : saben dina
5. Sudut pandhang : orang ketiga
6. Gaya basa : Campuran ( inggil lan
ngoko)
7. Amanat :
1) Kudu bisa nepati janji.
2) Luwih becik yen paseduluran digawe
tentrem ayem.
3) Yen dipasrahi dadi saksi kudu mampu
ngrewangi mlaku ing dalan kang bener.
4) Aja ngerebut hak e wong liya
Penokohan
lakon ing crita :
1) Lakon utama : Dewi Kunthi
2) Lakon antagonis : Dewi Gandhari,
Sengkuni lan Kurawa
3) Lakon protagonis : Dewi kunthi,
Prabu Pandu lan Pandhawa
4) Lakon tambahan : Prabu Basuh Kunthi
BAB III
PANUTUP
3.1 Dudutan
wayang iki ora mung sumebar ing Jawa wae, nanging uga ing tlatah liya ing Nuswantara. wayang iku pagelaran nganggo boneka kang umume katon
endah ing wewayangane lan dilakokake dening dhalang kanthi iringan gamelan. Boneka kasebut bisa kang awujud 2 dhimensi utawa
awujud 3 dhimensi.Umume, kang wujud 2 dhimensi, kagawe saka kulit (walulang),
kang biyasane kulit sapi, utawa wedhus.Lan kang wujud 3 dhimensi, lumrah digawe
saka kayu kang direnggani penganggo saka kain kang maneka warna adhedhasar
karakter wayang kasebut. Nanging ing sawatara tlatah, uga ana kang gawe wayang
saka suket, lan kerdhus, ananging wayang jinis ngene iki ora pati akeh ditemoke
ing Indonesia.
Jinising wayang inggih menika: wayang Golek, wayang Thengkul Bojonegoro,
wayang Krucil, wayang Purwa, wayang Beber, wayang Uwong, wayang Gedog, wayang
Sasak, wayang Calonarang, wayang WahyWayang Menak, wayang Klitik, wayang Suluh,
wayang Papak wayang Madya, wayang Parwa, wayang Sadat, wayang Kancil.
3.2 Saran
1. wayang iku budaya jawa asli dadi kudu di lestarikake lan aja di lalekne.
2. kita dadi kaum muda kudu iso jaga kebudayaan jawa , kayata budaya
wayang.
3. kita dadi penerus bangsa kudu nunjukake budaya
wayang ing tingkat internasional.
DAFTAR KAPUSTAKAN



